TF-LĶF ķ flugtaki  


 Žumalputtareglur ķ flugi
  

Hér er samansafn af vinsęlum žumalputtareglum sem tengjast flugi. Margar žeirra hafa nżst flugmönnum ķ įrarašir til aš bregšast fljótt viš ašstęšum og vera vel mešvitašir um stöšu mįla. Reglurnar eru ekki ķ neinni sérstakri röš, en žó er reynt aš flokka saman žęr sem snśa aš siglingafręši, vešurfręši, flugešlisfręši, flugmennsku og svo żmsu öšru. Ekki taka samasemmerkiš mjög hįtķšlega, žvķ žaš ętti aš vera ca. ķ flestum tilvikum! Įbendingar um fleiri reglur og rangfęrslur ķ žessum, eru mjög vel žegnar. Sendu rafpóst į ritstjorn@flugheimur.is og žķn veršur getiš į sķšunni!

 Žumalputtaregla og nįnari skżringar
 

Siglingafręši

Vegalengdir į sjónflugkorti (1:500.000)

Žumall į sjónflugskorti = 10 sjómķlur og spönn = 60 sjómķlur.

Gott aš muna žessa "žumalputtareglu" žegar žś žarft aš męla fjarlęgšir gróflega ķ gręnum hvelli. Og til aš rifja upp ķslenskukunnįttuna, žį er spönn biliš milli fingurgóma žumals og litlafingurs į śtglenntri hendi.

Frįvik af flugleiš (1 į móti 60 reglan)

Frįvik ķ grįšum = Mķlur af leiš x 60 / Flogin vegalengd

Žessi regla hjįlpar žér aš reikna śt hve mikil leišarskekkjan er ķ grįšum frį įętlušum flugferli.
Dęmi: Žś ert į leiš frį Reykjavķk til Egilsstaša og uppgötvar aš žś ert 2 mķlur af leiš žegar žś hefur flogiš 30 mķlur. Frįvik frį įętlušum ferli er žvķ = 2 x 60 / 30 = 4°

Lękkunarhraši fyrir ašflug

Jaršhraši (hnśtar) x 5 = Lękkunarhraši (fet/mķn.)

Žessi regla hjįlpar žér aš halda 3° ašflugshalla, bęši ķ blind- og sjónflugi. Önnur ašferš er margfalda hrašann meš 10 og deila svo meš 2 (ef žér finnst žaš aušveldara).
Dęmi: Žś ert ķ ašflugi meš 90 KIAS (hnśta sżndan flughraša) og mótvindur er 10 hnśtar. Jaršhraši er žvķ um 80 hnśtar og hęfilegur lękkunarhraši er žvķ 80 x 5 = 400 fet/mķn.

Fjarlęgš til aš hefja lękkun

Lękkun ķ žśsundum feta x 3 = Fjarlęgš ķ sjómķlum

Hentar vel til aš hefja lękkun hęfilega snemma (mišaš viš aš nota reglu fyrir lękkunarhraša hér aš ofan). Žį žarftu ekki aš taka miklar dżfur eša eyša orku meš loftbremsum/flöpum. Žaš fer betur meš mótorinn og faržegana!
Dęmi: Žś ert ķ 5.000 feta hęš og žarft aš lękka žig nišur ķ hęš umferšarhrings (1.000 fet). Lękkunin er 4.000 fet og hęfileg fjarlęg x 3 = 12 sjómķlur.

Sjónlķna

Kvašratrótin af (hęš ķ fetum x 1,5) = Sjónlķna ķ sjómķlum

Ef žś žarft aš reikna śt dręgi radķóvita eša talstöšvar, getur žessi regla komiš aš góšum notum.
Dęmi: Žś ert ķ 3.000 feta hęš og vilt vita hve langt talstöšin dregur. 3000 x 1,5 = 4.500 og kvašratrótin af žvķ = ca. 67 sjómķlur.

Aukning raunverulegs flughraša meš vaxandi hęš

TAS = IAS x (2% per 1000 fet)

TAS = True Airspeed (réttur flughraši). IAS = Indicated Airspeed (sżndur flughraši). Žar sem loftiš žynnist og višnįm minnkar meš hęš, sżnir hrašamęlir flugvélarinnar lęgri hraša en raunverulega er flogiš į, eftir žvķ sem hęrra er flogiš. Žessi formśla mišar viš stašalloft, en frįvik geta stundum veriš žó nokkur.
Dęmi: Ef žś flżgur ķ 10.000 feta hęš og hrašamęlirinn sżnir 100 hnśta, žį er réttur flughraši um 120 hnśtar.

Beygjuhalli fyrir stašalbeygju (ašferš 1)

Beygjuhalli = Hraši ķ hnśtum / 10 x 1,5

Stašalbeygja ķ blindflugi er 3° pr. sekśndu, ž.e. hringurinn tekur 120 sekśndur, og žvķ er slķk beygja oft kölluš 2 mķnśtna beygja. Til aš nį žessum beygjuhraša žarf aš halla flugvélinni mismikiš eftir flughraša, ž.e. halli ķ grįšum er ca. 15% af flughraša ķ hnśtum.
Dęmi: Ef žś flżgur į 60 hśta hraša, žarftu aš halla vélinni 60 / 10 x 1,5 = 6 x 1,5 = 9° til aš taka stašalbeygju.
Annaš dęmi: Ef flughrašinn er 150 hnśtar, žį žarftu aš halla (150 x 0,15) = ca. 23°

Beygjuhalli fyrir stašalbeygju (ašferš 2)

Beygjuhalli = (Hraši ķ hnśtum / 10) + 7

Žetta er önnur ašferš (sjį 15% ašferšina hér aš ofan). Hśn er žó ekki nįkvęm fyrir lįga hraša (undir 80 hnśtum)
Dęmi: Ef žś flżgur į 90 hśta hraša, žarftu aš halla vélinni 90 / 10 + 7 = 9 x 7 = ca. 16° til aš taka stašalbeygju.
Annaš dęmi: Ef flughrašinn er 150 hnśtar, žį žarftu aš halla (15 + 7) = ca. 22°

Ein tķmaeining = 15 lengdareiningar

1 klst. = 15° lengdar / 1 mķnśta = 15' lengdar / 1 sekśnda = 15'' lengdar

Žetta hjįlpar žér aš reikna śt tķmamun į milli tveggja staša. Finndu fyrst śt mun į hnattstöšu stašanna (lengd), reiknašu mismuninn ķ lengdargrįšum og yfirfęršu žaš svo ķ tķma meš žessari žumalputtareglu.

 

Flugešlisfręši

Breyting į ofrishraša mišaš viš žyngd

Ofrishraši = Ofrishraši m.v. hįmarksžyngd x kvašratrótin af (žyngd/hįmarksžyngd)

Ofrishrašar flugvéla eru įvallt gefnir upp mišaš viš hįmarksflugtaksžyngd. Ef vélin er léttari en žaš, lękkar hrašinn m.v. kvaršratrótina af hlutfalli af hįmarksžyngd.
Dęmi: Ef ofrishraši er 50 hnśtar m.v. 1000 kg. og vélin er nśna 800 kg. žį er nżr ofrishraši = 50 x kvašratrót (800/1000) = 50 x 0,9 = ca. 45 hnśtar.

Breyting į ašflugshraša mišaš viš žyngd

Fyrir hver 10% undir hįmarksžyngd, ętti aš lękka ašflugshraša um 5%. Stemmir vel viš formśluna hér aš ofan. Bżsna mikilvęgt, žvķ 10% of mikill lendingarhraši, lengir lendingarbruniš um 20%.
Dęmi: Ef ašflughraši er 70 hnśtar m.v. 800 kg. og vélin er nśna 720 kg. žį er nżr ašflugshraši = 70 * 0,95 = ca. 67 hnśtar.

Breyting į įlagsstušli og ofrishraša mišaš viš beygjuhalla

Įlagsstušull = 1 / cos (beygjuhalla)

Įlagsstušull er hlutfallsleg aukning įlags į vęnginn (auking lyftikrafts) mišaš viš žyngd vélarinnar ķ lįréttu flugi. Žegar flugvél er beygt meš žvķ aš halla henni, veršur aš auka lyftikraft vęngsins til aš vega upp į móti hlišarįtakinu (beygjukraftinum). Ofrishrašinn eykst sķšan ķ hlutfalli viš kvašratrótina af įlagsstušlinum.
Dęmi: Ķ 45° beygju er įlagsstušullinn = 1 / cos(45°) = 1 / 0,707 = 1,41
Ofrishrašinn eykst žvķ um tęp 20%.
Annaš dęmi: Ķ 60° beygju er įlagsstušullinn = 1 / cos(60°) = 1 / 0,5 = 2
ž.e. vęngurinn žarf aš framleiša tvöfaldan lyftikraft mišaš viš lįrétt flug, ef halda skal hęš. Ofrishrašinn eykst um 41%.

Ešlisžyngdir helstu efna tengd flugi

Loft = 0,001225 kg/ltr = 1,225 kg/m³
Vatn = 1,0 kg/ltr = 1000 kg/m³ (ž.e. um 800 sinnum žéttara en loft)
Flugvélabensķn = 0,71 kg/ltr = 710 kg/m³ = ca. 6 pund/gallon
Žotueldsneyti (Jet A1) = 0,81 kg/ltr = 810 kg/m³ = ca. 6,7 pund/gallon (getur veriš nokkuš breytileg)

Žessar tölur gagnast m.a. viš śtreikning žyngdar og jafnvęgis, mismun į flugtaksžyngd og lendingaržyngd o.fl.

 

Vešurfręši

Stašalloft (ISA)

Mišaš viš sjįvarmįl: Loftžrżsingur = 1013 hPa, hiti = 15 °C og žéttleiki lofts = 1,225 kg/m³ og hitalękkun meš hęš = 2 °C pr. 1000 fet.

Žetta eru eiginleikar stašallofts sem notaš er fyrir śtreikning afkasta flugvéla ķ flugtaki, klifri og lendingu. Einnig notaš žegar reiknuš er žéttnihęš (density altitude) śt frį žrżstihęš (pressure altitude) og lofthita.

Lęgsta mögulega skżjahęš

Skżjahęš ķ fetum = (hitastig - daggarmark) x 400

Žetta sżnir lęgstu hęš žar sem rakažétting getur įtt sér staš. Žį er mišaš viš tiltölulega stöšugt loft, en algengt er aš žessi hęš sé nokkru meiri m.a. vegna ókyrršar ķ lofti.

Lękkun hita mišaš viš hęš

Hitastig ķ hęš = hitastig viš jörš - (2 °C x hęš ķ žśsundum feta)

Žetta er mešaltal ķ andrśmsloftinu og getur veriš bęši meiri/minni. Žurrinnręn hitalękkun er um 3 °C pr. 1000 fet (ž.e. ķ röku en ómettušu lofti) og votinnręn hitalękkun er um 1,5 °C pr. 1000 fet (žegar rakt loft hefur mettast). Žessi munur stafar af losun varma viš umbreytingu vatnsgufu ķ vatndropa/ķskristalla.

Dęmi: Ef hiti er 6 °C ķ Reykjavķk er hiti į toppi Esjunnar (sem er um 3.000 fetum ofar) nęrri frostmarki.

Breyting vinds mišaš viš hęš (vegna višnįms jaršar)

Vindįtt og vindhraši hękka meš vaxandi hęš

Mišaš er viš breytingu vinds frį jöršu upp ķ ca. 2000 feta hęš. Stefna vinds eykst oft um 20-30 grįšur og vindhraši um 50%. Įstęšan er višnįm jaršar, ž.e. vegna landslags, gróšurs og mannvirkja, sem dregur śr vindhraša og beinir honum inn aš lęgšarmišju. Ofar fylgir vindur aš mestu jafnžrżstilķnum og er žį nefndur žrżstivindur. Athugiš: Į sušurhveli jaršar lękkar vindįttin meš hęš, žvķ vindur snżst žar öfugt um hęšir og lęgšir mišaš viš noršurhvel.
Žetta merkir t.d. ef žś ert ķ ašflugi aš óstjórnušum velli (enginn vindur gefinn upp), meš hlišarvind frį vinstri, žį mun hann verša meira į vinstri hliš, en styrkurinn minnka žegar nęr dregur braut. Hlišarvindur frį hęgri minnkar hins vegar og veršur jafnvel aš lokum beint ķ fangiš eša frį vinstri žegar komiš er aš lendingu.
Dęmi: Ef vindur er 300° 12 hnśtar viš jörš, mį bśast viš 330° vindi og 18 hnśtum ķ 2000 feta hęš.

 

Flugmennska

Hlutfall hlišarvinds

5 - 7 - 9 sem śtleggst: 30° = 50%    45° = 70%    60° = 90%

Žetta merkir aš hlišarvindshluti (crosswind component) er 50% af vindstyrk ef vindstefna er 30° į lendingar/flugtaksstefnu. Hiš gagnstęša (9 - 7 - 5) gildir til aš finna mótvindshlutann (headwind component).
Dęmi: Žś ert aš lenda į braut 13 ķ BIRK og vindur er 175° 20 hnśtar, ž.e. um 45° į brautarstefnu. Žį eru bęši hlišarvinds- og mótvindshlutinn = 20 x 70% = 14 hnśtar.
Annaš dęmi: Žś ert aš taka į loft frį braut 22 į BIEG og vindur er 280° 30 hnśtar, ž.e. um 60° į braut. Hįmarkshlišarvindshluti sem flugvélin er gerš fyrir, er 25 hnśtar. Geturšu tekiš į loft? 60° = 90% og 30 x 0,9 = 27 hnśtar, sem er of mikiš fyrir flugvélina žķna. Žś veršur žvķ aš bķša uns lęgir eša vindur snżr sér, nema žś viljir prófa aš taka į loft beint af flughlašinu!

Įhrif vinds į flugtaks- og lendingarvegalengdir

Vegalengdir fyrir flugtak og lendingu minnka um 1% fyrir hvern hnśt ķ mótvindi og aukast um 5% fyrir hvern hnśt af mešvindi.

Dęmi: Ef flugtaksvegalengd er gefin upp sem 300 metrar og vegna hindrana veršur žś aš taka į loft undan vindi sem er žó ašeins 4 hnśtar. Flugtaksvegalengdin veršur žvķ 300 + (300 x 4 x 5%) = 300 x 1,2 = 360 metrar.

Įhrif hitastigs į flugtaks- og lendingarvegalengdir

Vegalengdir fyrir flugtak og lendingu aukast um 1,5% fyrir hverja °C umfram stašalhita (15 °C), og styttast samsvarandi um hverja grįšu fyrir nešan stašalhita.

Dęmi: Žś ert aš taka į loft frį Reykjavķkurflugvelli į fallegum vetrardegi, ķ 5 stiga frosti og 1013 hPa loftžrżstingi. Frįvikiš er 20 °C fyrir nešan stašalhita, svo stytting flugtaks ętti aš vera um 20 x 1,5% = 30%.

Įhrif brautarhalla į flugtaks- og lendingarvegalengdir

Vegalengdir fyrir flugtak og lendingu aukast/minnka um 10% fyrir hverja grįšu sem brautin hallar.

Dęmi: Ef flugtaksvegalengd er gefin upp sem 300 metrar og brautin hallar uppįviš um 2° žį veršur flugtaksvegalengdin = 300 x 1,2 = 360 metrar.

Minnkun vélarafls fyrir lękkun

Fyrir hver 100 fet sem žś vilt fį ķ lękkunarhraša skaltu minnka snśningshraša um ca. 80 RPM ef vélin er meš fastri loftskrśfu (eša MP um 1" ef vélin er meš skiptiskrśfu).
Dęmi: Ef snśningshraši ķ farflugi er 2400 RPM og žś vilt nį lękkunarhrašanum 500 fet/mķn. žį skaltu lękka snśningshraša um 80 x 5 = 400 RPM, ž.e. ķ 2000 RPM.

Eldsneytiseyšsla

Eldsneytiseyšsla (gallon/klst) fer nęrri hestaflatölu mótors / 20 og er žį mišaš viš ca. 65% vélarafl.
Dęmi: TF-MAX er meš 200 hestafla mótor. Eyšslan ętti žvķ aš vera um 10 GPH. (Handbókin segir 10,5 GPH m.v. 6500' og 2300 RPM).

 

Afl mišaš viš eldsneytiseyšslu

Žś fęrš u.ž.b. 12 hestöfl fyrir hvert gallon/klst.
Dęmi: TF-LMB er meš 180 hestafla mótor. Ef žś vilt eyša 9 USG/klst, fęršu ca. 108 hestöfl (60%). (Handbókin segir 8,4 GPH m.v. 2000' og 2300 RPM).

 

Żmsar ašrar žumalputtareglur

Kostnašur į flugtķma

Kennsluvél ca. 10.000 kr./klst. meš kennara
Einkaflugvél ca. 10.000 kr./klst. (įn kennara)
Tveggja hreyfla vél ca. 15-20.000 kr./klst.
Listflugsvél ca. 20-25.000 kr./klst. (meš kennara)
Žyrla ca. 30.000 kr./klst. (meš kennara)

Žessar tölur eru bara til aš gefa grófa hugmynd vegna śtreiknings į kostnaši viš flugnįm og feršalög. Žęr breytast jafnt og žétt, eru mismunandi milli rekstrarašila og mjög hįšar eldsneytisverši.

Hvaš kostar einkaflugvél?

Nż einkaflugvél, 10-15 milljónir.
10 įra einkaflugvél ca. 5-7 milljónir
30 įra einkaflugvél ca. 2-3 milljónir

Verš véla fer aš sjįlfsögšu eftir tegund, stęrš, įstandi, bśnaši og tķma eftir į mótor. Ofangreind verš gefa samt grófa mynd af kostnaši viš kaup į einshreyfils, 4 manna einkaflugvél.

 Heimildir:


 © 2002-2007, Hugmót ehf - Allur réttur įskilinn
Sett upp 28.10.2002
Sķšast uppfęrt 23.5.2007